نامهٔ رعایای هندیجان
یکی از تلخ‌ترین بخش‌های مجموعهٔ تصویری، شرح خشکسالی گسترده‌ای است که بنا بر روایت منبع، هندیجان، روستاهای پیرامون و زیدون را دربرگرفت. در اسفند ۱۳۱۰ گروهی که خود را «رعایای هندیجان» معرفی می‌کردند، نامه‌ای به مجلس شورای ملی نوشتند و از کمبود باران، نابودی کشت و دام و دشواری زندگی خانواده‌ها گفتند. نامه درخواست رسیدگی و کمک داشت؛ تصاویر موجود پاسخ دولت یا نتیجهٔ اداری آن را نشان نمی‌دهند، پس دربارهٔ سرانجام دادخواهی ادعایی نمی‌کنیم.
همراه نامه، شعری منسوب به عبدالحمید کنعانی آمده که خشکی زمین، گردوخاک و کوچ مردم را به زبان سوگ بازمی‌گوید. به‌جای بازنشر طولانی شعر، مضمون آن را کنار سند دادخواهی می‌خوانیم: رنج اقلیمی در اینجا فقط یک رویداد طبیعی نیست، بلکه تجربه‌ای اجتماعی است که در نامه، شعر و حافظهٔ خانوادگی ثبت شده است.
آبله‌کوبی و مراقبت از کودکان
روایت ارسالی از آسیب آبله به کودکان و نابینایی یا مرگ برخی مبتلایان یاد می‌کند و سپس از تلاش فردی محلی برای گردآوری کودکان و رساندن واکسن به آنان می‌گوید. این بخش را به‌عنوان خاطره‌ای از شکل‌گیری مراقبت عمومی در شهر حفظ می‌کنیم، اما چون تاریخ دقیق، نام رسمی برنامه و آمار مبتلایان در صفحه‌های موجود مشخص نیست، رقم یا زمان‌بندی تازه‌ای به آن نمی‌افزاییم.
منابع و روایت‌ها
تاریخ را کنار رود بخوانیم
پیش‌درآمد / جغرافیای تاریخی
شناخت گذشتهٔ هندیجان با سرگذشت ریشهر، مهروبان و آسک پیوند دارد. دگرگونی ساحل و بستر رودخانه، مسیرهای دریایی، جنگ‌ها و بیماری‌ها در رونق یا افول بندرهای منطقه اثر گذاشته‌اند.
توصیف یک شهر در منابع گوناگون همیشه یکسان نیست؛ شهری که زمانی بندری بزرگ بوده، در نوشته‌ای متأخر ممکن است کوچک یا ویران توصیف شود. این روایت، دوره‌های تاریخی هر مکان را کنار هم می‌گذارد تا این دگرگونی‌ها روشن‌تر شوند.
روایت را با احتیاط بخوانیم
یادداشت منابع و مقابله
شش فصل پایانی بر پایهٔ اسکن‌های ارسالی تدوین شده‌اند. مشخصات کتاب‌شناختیِ متن تصویری در اختیار نبود؛ ازاین‌رو جزئیات محلی به‌عنوان روایت منبع عرضه شده‌اند، نه سند مستقل. رقم‌های جدول‌های ناخوانا و تاریخ‌های ناسازگار با گاه‌شماری معتبر حذف یا با احتیاط بیان شده‌اند. برای زمینهٔ تاریخیِ قانون سربازگیری، پوشش و جنگ جهانی دوم از منابع ایرانیکا نیز بهره گرفته‌ایم.