ریشهر؛ از شهر ساسانی تا ناحیه‌ای تاریخی

ریواردشیر و پیشینهٔ شهر

در مطالب تاریخی این مجموعه، ریشهر یا ریواردشیر در پیوند با ارجان، سینیز، رود طاب و درهٔ زیدون و هندیجان بررسی شده است. نویسنده، بقایای آبادی‌ها و سفال‌های پیش از اسلام را از نشانه‌های شناخت جایگاه آن می‌داند؛ بااین‌حال تطبیق نام‌های کهن با محل‌های کنونی در روایت‌ها یکسان نیست.

یاقوت حموی به نقل از حمزه اصفهانی، ریشهر را صورتی از نام ریواردشیر و از نواحی ارجان معرفی می‌کند. در این روایت، نام شهر با نگارش متون پزشکی، ستاره‌شناسی و فلسفه پیوند یافته است. منابع نقل‌شده همچنین از ساخت شهر در روزگار اردشیر و استقرار گروه‌هایی از رومیان در عصر شاپور یاد می‌کنند؛ حضور مسیحیان یونانی و سوری و ساخت کلیساها نیز بخشی از همین روایت است.

دگرگونی پس از پایان ساسانیان

بخش دیگری از نوشته، نبردهای آغاز فتوحات در نزدیکی ریشهر و مقاومت شهرک، مرزبان فارس، را شرح می‌دهد. رود و راه‌های ساحلی در توضیح موقعیت سپاهیان و مسیر دسترسی به شهر نقش دارند.

در نوشته‌های جغرافی‌دانان سده‌های نخست اسلامی، ریشهر گاهی نام یک شهر و گاهی نام ناحیه‌ای گسترده‌تر است. اصطخری، ابن‌حوقل و مقدسی آن را در ارتباط با ارجان بررسی کرده‌اند و از دیرجان به‌عنوان مرکز آن ناحیه یاد شده است. بنابراین نام ریشهر را نباید در همهٔ دوره‌ها به یک محدودهٔ ثابت نسبت داد.

ریشهر در روایت‌های متأخر

در روایت منقول از حمدالله مستوفی، ریشهر شهری بازرگانی با هوای گرم و مرطوب معرفی می‌شود که خرما و کتان از محصولات آن بوده‌اند. نزدیکی دز کلات و رفت‌وآمد مردم به آن در تابستان، پیوند شهر با دژها و نواحی پیرامون را نشان می‌دهد.