تاریخچه برق‌رسانی و شبکه برق هندیجان
تأسیس کارخانه برق در هندیجان
در هندیجان تا اواخر دهه ۱۳۳۰ هیچ اثری از برق, ژنراتور برق یا وسیله برقی نبود. تنها ژتراتور برق کوچکی که در هندیجان وجود داشت., به درمانگاه شیر و خورشید هندیجان تعلق داشت که نیروی آن
تنها در حد روشن کردن یک پنکه (پروانه سقفی) و چند شعله لامپ بود. تا آنجا که به علت عدم وجود نیروی کافی برق, یخچالی نفت‌سوز را به جای یخچال‌های برقی تهیه کرده بودند و لوازم مورد نیاز
درمانگاه که برای جلوگیری از خراب شدن می‌بایست در دمای پایین نگهداری می‌شدند را درون آن قرار می‌دادند.
طی سفر منوچهراقبال, نخست‌وزیر وقت به هندیجان, در دی ماه سال ۱۳۲۷ یکی از مشکلاتی که مردم هندیجان به ایشان اعلام کرده بودند و خواستاررفع و رسیدگی آن توسط دولت شده بودند,
مسئلهٌ محرومیت از نعمت برق بود. دکتراقبال که متوجه عدم وجود برق در هندیجان شده بو به یکی از همراهان خود به نام «سرتیپ علیاکبر ضرغام» که به ریاست وزارت جدیدالتأسیس گمرک و
انحصارات منصوب شده بود, دستور می‌دهد که در صورت امکان یکی از ژنراتورهای برق موجود در بنادر تحت ادا خود را به هندیجان اختصاص داده و این منطقه را از نعمت برق بهره‌مند سازد. سرتیپ
ضرغام نیز وعده تهیه یک ژنراتور ۱۳۰ کیلوواتی را از طریق عوارضی گمرک و دارایی به مردم هندیجان می‌دهد.
پس از بازگشت دکتر اقبال و هیئت همراه به تهران, اعضاء انجمن شهر و بزرگان هندیجان, برای انتقال ژنراتور برق وعده داده شده به هندیجان, پیگیری‌های بسیاری را انجام می‌دهند, اما پس از گذشت
چندین ماه تلاش و زحمت. خبری از ژنراتوربرق نمی‌شود و مردم هندیجان همچنان از نعمت برق محروم بوده و بی‌صبرانه در انتظار روزی بودند که خانه‌هایشان به وسیلهٌ چراغ‌های برقی روشنایی پیدا
کند و زندگی راحت‌تری را تجربه کنند. برای پیگیری تحویل گرفتن ژنراتور برق وعده داده شده, چندین بار بزرگان شهر به خرمشهر و گاهی هم به بندر شاهپور رفته, اما بدون حصول نتیجه‌ای, دست
خالی به هندیجان برگشته بودند. تا اينکه در اواسط سال ۱۳۳۹ که دکتر اقبال از نخست‌وزیری استعفا داده بود و «جعفر شریف امامی» نخست‌وزیر جدید ایران شده بود. بزرگان شهر و اعضاء انجمن شهر
هندیجان به اهواز مراجعه کرده و با دیدار با مسئولین استانی. حضور دکتر اقبال در هندیجان و وعده‌ای که جهت تهیه ژنراتور برق به مردم هندیجان داده بود رایادآوری کردند. ب پیگیری‌هایی که استاندار
خوزستان انجام داده بود. کاشف به عمل می‌آید که ژنراتور ۱۳۰ کیلوواتی که نخست‌وزیر پیشین, وعده آن را به مرم هندیجان داده بود. برای امور دیگری مورد استفاده قرار گرفته است و تنها یک ژنراتور
برق لیستر ۲۵ کیلوواتی و یک ژنراتور برق مک‌لارن ۵۰ کیلوواتی بلااستفاده در انبار بندر شاهپور موجود است. قرار براین شد که تاتهیه یک ژنراتور ۱۳۰ کیلوواتی دیگر, مردم هندیجان شکیبایی پیش گيرند,
اما با طولانی شدن این زمان و طاقت‌فرسا شدن شرایط زندگی, بزرگان شهر تصمیم گرفتند تا زمان تهیه ژنراتور ۱۳۰ کیلوواتی, به داشتن دو ژنراتور ۲۵ و ۵۰ کیلوواتی بسنده کنند.
پروسهٌ تحویل ژنراتور برق از زمانی که دکتر اقبال در دی ماه ۱۳۲۷ وعدهُ آن را داده بود. حدود یک سال و نیم به طول انجامید. بخشی از عملیات تکمیل و توسعه پایه‌های برق و سیم کشی برخی از نقاط
شهر در زمان مسئولیت شهرداری سید کریم مستطاب, انجام شده بود. اما زمان تحویل گرفتن ژنراتورها و انتقال آن به هندیجان در اواخرسال ۱۳۳۹ و در زمان مسئولیت شهرداری آقای رفیع علوی نژاد,
شرط لازم استانداری جهت تحویل ژنراتوره این بود که یک ساختمان مناسب برای نگهداری ژنراتورها هیه شود که چنانکه پیش‌تر شرح داده شد. ساختمان برق به همراه ساختمان کارخانهیخ سازی و
ساختمان اداره شهرداری, در مردادماه سال ۱۳۴۰ مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
با آمدن ژنراتور برق ۲۵ و ۵۰ کیلوواتی به هندیجان که سوخت مصرفی آنها گازوئیل بود. برخی از ادارات از نعمت برق بهره‌مند شدند. به علت ضعیف بودن دستگاه‌ه, تنها برق ادارات تأمین می‌شد و
گاهی اوقات از ساعت ۶ عصر تا ۱۱ شب برای رفاه مردم. برق برای برخی نقاط شهر که پیش‌تر سیم کشی شده بودند, انتقال داده می‌شد. که البته نیروی آن تنها به اندازه روشن کردن یک لامپ یا یک
پنکه بود. از جمله تکنسین‌های فنی کارخانه برق, می‌توان آقایان «سیاوش بهباش» «عبدالرحمن حیاتی» و «جاسم آپی» را نام برد.
با افتتاح سد محمدرضاشاه (سد دز) در اسفندماه سال ۱۳۴۱ و ایجاد شبکه سراسری برق, شهرهایی چون اهواز, خرمشهر و بندر شاهپور به این شبکه متصل شدند و ژنراتورهای برق این شهرها بلااستفاده
ماندند که با انتقال ژنراتورهای ۱۲۰ کیلوواتی و ۲۲۰ کیلوواتی بلااستفاده این شهرها به هندیجان, شبکه برق هندیجان گسترش يافته و کارخانه برق توانست علاوه بر برق‌رسانی به اکثر منازلی که در
هندیجان غربی واقع شده بودند. قسمتی از برق منازل هندیجان‌شرقی را نیز تأمین نماید.
کارخانه برق هندیجان تا پیش از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ که هندیجان به شبکه برق سراسری متصل گردید. وظیفه تأمین برق شهر را بر عهده داشت. زمانی که هندیجان در نزدیکی آمیدیه به
وسیله پایه‌های چوبی دوبل (دوتایی) به شبکه برق سراسری که برق آن توسط نیروگاه سد محمدرضاشاه پهلوی تأمین می‌شد متصل گردید."""دو دستگاه تولید برق کاملاً بلااستفاده ماند.
از میان ۴ ژنراتور بلء ژنراتور ۲۵ کیلوواتی لیستر, خبلی زود از مدار برق شهری خارج شد. ولی سه ژنراتور دیگر تا اواسط دههٌ ۱۳۵۰ همچنان برقرار بودند و به کار خود ادامه می‌دادند. سوخت مورد نیاز سه
موتور فوق‌الذ کر در هر ۲۴ ساعت ۶۰۰ لیتر گازوئیل و روزانه به طور متوسط ۷ لیتر روغن بود. برای تعویض روغن بعد از هر ۳۵۰ ساعت کار, حدود ۴۳۰ لیتر روغن برای ۳ موتور مصرف میگردید. بهای
سوخت گازوئیل و روغن در سال, برای ۷ ساعت کار در ۶ ماه پاییز و زمستان و ۱۵ ساعت کار در ۶ ماه بهار و تابستان, در مجموع بالغ بر ۴۸۰ هزار ریال لحاظ میگردید.
وضعیت برق هندیجان در سال ۱۳۵۰
در زیر به بررسی وضعیت برق هندیجان در سال ۱۳۵۰ خواهیم پرداخت:
تولید برق
در سال ۱۳۵۰ تولید برق در هندیجان ۵۱۰ هزار کیلووات ساعت بوده که حداکثر بار (پیک) در هندیجان به ۱۸۰ کیلووات می‌رسید.
ضایعات
با در نظر گرفتن ۵۱۰ هزار کیلووات تولید برق و ۱۵۰ هزار کیلووات ساعت برق فروخته شده, ضایعات حاصل از آن بالغ بر ۳۶۰ هزار کیلووات ساعت در سال بود که به طور متوسط, ضایعات برق هندیجان را
به ۷۰ درصد رسانده بود. البته مهمترین مسئله‌ای که ضایعات برق را تا حدود ۷۰ درصد بالا برده بود, وجود شبکه فرسوده و غیرقابل استفاده و هدر رفتن نیروی برق و سوخت مصرفی ژنراتورها بود.
نمونه‌ای از پایه‌های چوبی و شبکه برق هندیجان
هزینه‌ها
در روایت منبع، درآمد فروش برق و هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری شبکه بررسی شده است.
شبکه برق هندیجان که برق را در شهر توزیع می‌کرد. شبکه‌ای فرسوده و غیر قابل اطمینان بود که به دوراز قوانین ایمنی و خارج از رویکرد صحیح اقتصادی گسترش پیدا کرده بود.
شبکه برق هندیجان در سال ۱۳۵۲ تشکیل شده بود از حدود ۳۲۰ پايه آهنی که البته لوله‌های ۶ و ۸ اینچی بودند. و همچنین حدود ۵۰۰ پایهُ چوبی که به صورت بسیار خطرناکی سیم‌های برق بر روی آنها
کشیده شده بودند. این شبکه در کل, از حدود ۲۱ کیلومتر سیم مسی شماره ۴ و ۶ و ۱۰ تشکیل شده بود و همچنین حدود ۲ کیلومتر سیم مسی شماره ۳۵ که برای مصارف بخشداری و شهرداری نیز
اختصاص داده شده بود.
شبکهُ برق هندیجان فاقد ترانسفورماتور بود و به همین دلیل ولتاژ برق در مناطق نزدیک به کارخانه برق ۲۲۰ ولت و در مکان‌های دورتر به خصوص قسمت‌های انتهایی شهر به حدود ۸۰ ولت می‌رسید.
در سطح شهر, مردم برای اينکه بتوانند از نیروی برق با ولتاژبهتری استفاده نمایند. برای هر وسیله برقی, یک ترانسفورماتور کوچک نصب کرده بودند.
تعمیرگاه
در سال ۱۳۵۰ جهت تعمیرات اتومبیل و موتورسیکلت, ٩ باب تعمیرگاه مشغول به کار بودند که ۴ باب آنها دارای دستگاه جوشکاری بودند. موتورهای جوشکاری این تعمیرگاه‌ها, هر کدام دارای قدرتی
برابر با ۲ کیلووات بود و در هنگام استفاده از آنهاارتعاشات بسیار شدیدی روی شبکه ایجاد می‌شد که این ارتعاشات برای مشترکین برق که وسایل برقی مختلفی داشتند. بسیار زیان‌آور بود.
پایهُ برق سرویس مشترکین برق هندیجان
در سال ۱۳۵۰ در هندیجان حدود ۱۰۰ شعله لامپ بر روی پایه‌ها نصب گردیده بود که زاين لامپ‌هاء ۷۵ شعله آن ۶۰ واتی و ۲۵ شعله دیگر ۱۰۰ واتی بوده و روشنایی شهر را تأمین میکردند. علاوه براين
۱۰۰ شعله لامپ, ۲۰ شعله لامپ فلورسنت نیز در خیابان اصلی نصب گردیده بود.
سرویس‌های منشعب از خط فشار ضعیف برق هندیجان
تعوفه برق
قبل از سال ۱۳۵۱ شرایط تحویل برق به مشترکین منوط به پرداخت مبلغ ۱۰۰۰ ریال وجه نقد بود و درازاء هر کیلووات ساعت. مبلغ ۴.۵ ریال دریافت می‌شد که یک ریال آن بابت عوارض برق محسوب
میگردید.
تعرفه برق سال ۱۳۵۱ از تاریخ یکم فروردین ماه, طبق تعرفه‌ای که از طرف وزارت آب و برق. از طریق سازمان آب و برق خوزستان به شهرداری هندیجان ابلاغ گردیده بود, تعیین میگردید که جزئیات
دقیق آن به شرح زیر بود:
-سپرده
قبل از اخذ انشعاب, از مشترکین سپرده‌ای به شرح زیر دربافت می گردید:
الف) کنتور تک‌فاز: برای هر کنتور تک‌فاز پنج آمپر, مبلغ ۱۰۰۰ ریال و بابت هر پنج آمپر اضافه نیز مبلغ ۵۰۰ ریال دریافت میگردید.
ب) کنتور سهفاز: برای هر کنتور سهفاز پنج آمپر مبلغ ۴۰۰۰ ریال و بابت هر پنج آمپر اضافه. نیز مبلغ ۱۰۰۰ ریال دریافت میگردید.
که این سپرده ها بعد از برداشت کنتور و تسویه حساب بازپرداخت می گردید.
-هزینه انشعاب
الف) انشعاب تک‌فاز: برای هر انشعاب تک‌فاز پنج آمپر, مبلغ ۱۲۰۰ ریال و بابت هر پنج آمپر اضافی نیز مبلغ ۴۰۰ ریال دریافت می گردید.
ب) انشعاب سهفاز: برای هر انشعاب سهفاز پنج آمپر, مبلغ ۲۴۰۰ ربال و بابت هر پنج آمپر اضافی, مبلغ ۸۰ ریال دربافت می گردید.
روشنایی معابر هندیجان
مشترکین
تعداد مشترکین برق در هندیجان در سال ۱۳۵۲ بالغ بر ۶۰۰ نفر می گردید که ۵۱ اشتراک عمومی و بقیه خانگی بودند. قرائت کنتور مشترکین به صورت ماهانه انجام می‌شد. به علت عدم وجود نیروی
کافی تولید برق در هندیجان, برای مشترکین صنعتی, برق اختصاص داده نمی‌شد.
نگارخانهٔ تاریخچه برق‌رسانی و شبکه برق هندیجان
هنوز تصویری برای این روایت ثبت نشده است.
منابع و روایت‌ها
- روایت ارسالی دربارهٔ تاریخچه برق‌رسانی و شبکه برق هندیجان
متن گردآوری‌شده و اصلاحات صاحب محتوا؛ مشخصات کامل کتاب‌شناختی و صفحه چاپی معلوم نیست.
درباره منبع این روایت
این فصل بر پایه متن گردآوری‌شده تاریخ هندیجان و اصلاحات ارائه‌شده توسط صاحب سایت تنظیم شده است. روایت‌های محلی و آمار به همین متن منتسب‌اند؛ مشخصات کامل کتاب و شماره صفحات چاپی در دسترس نیست.
تاریخ‌های معلوم مطابق روایت منبع و اصلاحات صاحب محتوا ثبت شده‌اند. تاریخ نامعلوم به سال مشخص تبدیل نشده و بخش‌های ناقص و ناخوانای مشخص‌شده در نسخه تحریری کنار گذاشته شده‌اند.