تاریخچهٔ ادارهٔ فرهنگ خوزستان
تا پیش از سال ۱۲۸۸، استان خوزستان دارای مکتب‌خانه‌های بسیاری بود و هیچ اثری از وجود مدرسه‌های مدرن در آن دیده نمی‌شد. تا اینکه در همان سال، اولین مدرسه به سبک جدید به نام یکی از پسران شیخ‌خزعل به نام «چاسبیه»، به کوشش «سیّد حسین شوشتری» و سایر معارف‌پروران منطقه به مدیریت «میرزا حاج آقا مؤدب»، در اهواز که آن زمان ناصریه نام داشت، تأسیس گردید.
آموزش و پرورش خوزستان که در آن زمان به نام «ادارهٔ معارف» معروف بود تا سال ۱۳۰۱ که اولین‌بار «محمدتقی فخرداعی گیلانی» (در متن منبع: «محمد فخرداعی») از طرف وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه به عنوان رئیس ادارهٔ معارف خوزستان منصوب گردید و به شوشتر که مرکز استان خوزستان بود رفت، تغییر چندانی نکرد. در این سال، محمد فخرداعی از شوشتر به اهواز منتقل شد و پس از ملاقات با کارمندان شرکت نفت ایران و انگلیس، مدرسهٔ چهارکلاسهٔ دیگری به نام «حمیدیه» (نام یکی دیگر از پسران شیخ‌خزعل) که هزینهٔ ادارهٔ آن را شرکت نفت بر عهده گرفته بود را تأسیس کرد.
دو سال بعد یعنی سال ۱۳۰۳، رضاخان وارد خوزستان شد و بساط شیخ‌خزعل برچیده شد و کنترل همهٔ امور ایالت خوزستان را مستقیماً در اختیار دولت مرکزی قرار داد. در این سال مدرسهٔ چاسبیه به «دانش پهلوی»، و مدرسهٔ حمیدیه به «خیّام» تغییر نام پیدا کرد.
محمد فخرداعی رئیس معارف خوزستان که به تهران رفته بود در همانجا سکنیٰ گزید و دیگر به خوزستان برنگشت. بعد از ایشان «عبدالله دیده‌بان» به مدت یک سال تصدی معارف را در شوشتر به عهده گرفت. سپس «میرزا حسین‌خان اُمید» که به حق باید ایشان را بنیان‌گذار معارف جدید در خوزستان دانست، به این شهر اعزام شد. از آنجا که در آن ایام اغلب ادارات دولتی به اهواز منتقل شده بودند، ایشان نیز طی نامه‌ای از مرکز تقاضای انتقال ادارهٔ معارف از شوشتر به اهواز را داشت که وزارتخانه نیز در تاریخ ۳ تیرماه سال ۱۳۰۴ با انتقال ادارهٔ معارف خوزستان به اهواز، موافقت نموده و میرزا حسین‌خان اُمید در روز ۱۴ تیرماه همان سال به اهواز رفته و ادارهٔ معارف خوزستان را در این شهر بنیان نهاد.
در این سال علاوه بر دو مدرسهٔ دانش پهلوی و خیّام، یک مدرسهٔ دخترانه به نام «ناموس» به مدیریت خانم «حیات زاده» در اهواز تأسیس گردید و بدین ترتیب، روز به روز آمار بازگشایی مدارس در اهواز و دیگر شهرهای خوزستان افزایش پیدا کرد. یکی از این مدارس، به نام مدرسهٔ «شوکت» که نُهمین مدرسهٔ دولتی تأسیس‌یافته در خوزستان بود، در سال ۱۳۰۴ در هندیجان بازگشایی گردید.
رؤسای اداره فرهنگ خوزستان
| نام و نام‌خانوادگی رئیس | تاریخ ریاست |
|---|---|
| میرزا علی‌اکبر نوری وزیری شیرازی | ۱۲۹۸ - ۱۳۰۲ |
| محمدتقی فخرداعی گیلانی | ۱۳۰۲ - ۱۳۰۳ |
| عبدالله دیده‌بان | ۱۳۰۳ - ۱۳۰۴ |
| میرزا حسین‌خان اُمید | ۱۳۰۴ - ۱۳۰۷ |
| امیرمنتخب صادقی‌نژاد | ۱۳۰۷ - ۱۳۱۱ |
| محمد ملک‌زاده | ۱۳۱۱ - ۱۳۱۳ |
| میر نعمت‌الله دبیرسیاقی | ۱۳۱۳ - ۱۳۱۵ |
| علی‌اکبر مهران | ۱۳۱۵ - ۱۳۱۹ |
| غلامحسین فرخ‌زاد | ۱۳۱۹ - ۱۳۲۱ |
نگارخانهٔ تاریخچهٔ ادارهٔ فرهنگ خوزستان
هنوز تصویری برای این روایت ثبت نشده است.
منابع و روایت‌ها
- روایت ارسالی دربارهٔ تاریخچهٔ ادارهٔ فرهنگ خوزستان
متن گردآوری‌شده و اصلاحات صاحب محتوا؛ مشخصات کامل کتاب‌شناختی و صفحه چاپی معلوم نیست.
درباره منبع این روایت
این فصل بر پایه متن گردآوری‌شده تاریخ هندیجان و اصلاحات ارائه‌شده توسط صاحب سایت تنظیم شده است. روایت‌های محلی و آمار به همین متن منتسب‌اند؛ مشخصات کامل کتاب و شماره صفحات چاپی در دسترس نیست.
تاریخ‌های معلوم مطابق روایت منبع و اصلاحات صاحب محتوا ثبت شده‌اند. تاریخ نامعلوم به سال مشخص تبدیل نشده و بخش‌های ناقص و ناخوانای مشخص‌شده در نسخه تحریری کنار گذاشته شده‌اند.