تاریخچهٔ دبستان شوکت هندیجان

تاریخچهٔ دبستان شوکت هندیجان

پس از براندازی حکومت ملوک‌الطوایفی شیخ‌خزعل در خوزستان، چنانکه در فصل‌های پیشین به طور مفصّل به آن پرداخته شد، سردارسپه رضاخان، سرتیپ فضل‌الله زاهدی را به حکومت نظامی سراسر خوزستان انتصاب نمود و به ایشان دستور داد در برخی شهرها و بلوکات حساس خوزستان، با ارسال حاکمان نظامی، حکومت نظامی برپا نماید.

نخستین افسری که در سال ۱۳۰۳، به حکومت نظامی هندیجان منصوب گردید «نایب محمدرضاخان» بود که با عده‌ای سواره‌نظام به هندیجان وارد شد. ایشان برخی روزها به همراه «مُلا علی عندلیب» و «یوسف کنعانی» که از افراد باسواد هندیجان بودند، به دکان «حاج محمدحسین ثابتی» رفته و در آنجا به گفتگو می‌پرداختند. آشنایی محمدرضاخان و مُلا علی عندلیب از همانجا شکل گرفت که سبب فراهم نمودن مقدمات تأسیس مدرسهٔ ملّی در هندیجان شد. محمدرضاخان توانست با جمع‌آوری کمک‌های مردم، مبلغ ۲۵۰ ریال را جهت تأسیس مدرسهٔ ملّی تهیه نماید.

با انتقال سرتیپ فضل‌الله زاهدی به تهران، «نایب سیّد علی‌خان» به حکومت نظامی هندیجان منصوب گردید و به سفارش نایب محمدرضاخان، حاکم نظامی پیشین هندیجان، پیگیری راه‌اندازی دبستان ملّی به سیّد علی‌خان و مُلا علی عندلیب محوّل گردید.

مُلا علی عندلیب که واعظی دانا و اهل منبر بود، محبوبیت بالایی در میان مردم داشت. ایشان مشتاقانه بر بالای منبر می‌رفت و مردم را به داشتن چنین مدرسه‌ای تشویق می‌کرد و علاوه بر آن به جمع‌آوری کمک‌های مردمی از تجّار و پیشه‌وران بازاری مبادرت نموده و به کمک سیّد علی‌خان توانست علاوه بر ۲۵۰ ریالی که محمدرضاخان جمع‌آوری کرده بود، مبلغ ۲۵۰ ریال دیگر نیز برای راه‌اندازی مدرسه جمع‌آوری نماید.

پس از مدتی ساختمان بزرگ و متروکهٔ میرعبدالله که مقر حکومتی والیان شیخ‌خزعل بود و به «گنجور» شهرت داشت را برای محل تأسیس مدرسه انتخاب نمودند. سیّد احمد فاطمی که معمار حاذق هندیجان بود، به بازسازی این بنای تاریخی و قدیمی که روزگاری قلعهٔ اصلی شهر هندیجان بود و پس از برچیده شدن حکومت شیخ‌خزعل در هندیجان متروکه مانده بود پرداخت و توانست با ساخت یک طاق بر روی درب ورودی آن و تعمیرات داخلی بخشی از این ساختمان بزرگ، آن را به مدرسه‌ای شکیل با نمایی بسیار زیبا تبدیل نماید.

مُلا علی عندلیب توانست با وارد نمودن تخته‌چوب، از راه دریا و توسط شناورهایی که به تجارت با کویت مشغول بودند مقدار زیادی چوب مناسب را در اختیار «استاد عباس قنواتی» که نجار حاذق هندیجان بود قرار دهد. استاد عباس نیز اقدام به ساخت تعداد پنجاه عدد میز، نیمکت، تخته‌سیاه و حتی میله‌های مخصوص بارفیکس و پارالل نمود.

به دستور سیّد علی‌خان مکتب‌خانه‌ها در هندیجان بسته شده و شاگردان آنها به محلی که برای تأسیس مدرسهٔ ملّی آماده شده بود منتقل شدند. در حسینیهٔ مدرسه، دانش‌آموزان گِرد هم جمع می‌شدند و بر روی حصیرهایی که قبلاً تهیه شده و روی زمین زیر پای آنها پهن شده بود می‌نشستند و «مُلا علی تجلی» به روال مکتب‌خانه به عنوان معلم، به تدریس و آموزش محصلین می‌پرداخت. به دلیل اینکه هنوز کتب جدید دبستانی را در اختیار نداشتند، با قرائت قرآن‌کریم و خواندن کتاب‌های مکتبی از قبیل «موش و گربه عبید زاکانی» و «خمسه نظامی» و نوشتن سرمشق‌ها، ساعات درس را سپری می‌کردند و ساعات تفریح را به بازی‌های محلی می‌پرداختند. «مُلا رضا رئوفی» که پیش از این در نظامت مکتب‌خانه به مُلا علی تجلی کمک می‌کرد به مستخدمی این مدرسه انتخاب شده، با مُلا علی تجلی همکاری می‌نمود و انجام ثبت حضور و غیاب شاگردان را بر عهده داشت. اگر دانش‌آموزی غیبت داشت و در کلاس درس حاضر نمی‌شد، به درب منزل آن شخص می‌رفت و علت غیبت او را جویا می‌شد و اولیاء آن دانش‌آموز را به فرستادن فرزند خود به مدرسه تشویق می‌نمود.

این مدرسه در سال اول، یعنی ابتدای سال ۱۳۰۴، به «مدرسهٔ ملّی زاهدی» نام‌گذاری شده بود و همان‌گونه که اشاره شد، به روش مکتب‌خانه و به مدیریت و معلمی مُلا علی تجلی با حقوق ماهانه ۷۵ ریال و مستخدمی مُلا رضا رئوفی با حقوق ماهانه ۴۵ ریال اداره می‌شد که می‌توان این دو بزرگوار را به عنوان پایه‌گذاران تعلیم و تربیت در هندیجان معرفی نمود. اما دیری نپایید که پس از انتقال سرتیپ فضل‌الله زاهدی به تهران، «میرزا احمدخان عمارلویی» به عنوان کفیل حکومت خوزستان منصوب گردید. از آنجا که عمارلویی شخصی غیرنظامی بود، «سرهنگ مصطفی‌خان شوکت» و «سرهنگ مجد‌لشکر» که فرماندهان لشکر خوزستان بودند در این مسئولیت او را یاری می‌دادند. سرهنگ مصطفی‌خان شوکت توانست با کوشش آقای «خلیل جواهری» و جلب موافقت میرزا حسین‌خان اُمید، ریاست کُلّ ادارهٔ معارف و اوقاف خوزستان، این مدرسه را رسماً دولتی نموده و شخصی به نام «احمد دبستانی» را که مدیر و معلم سالخورده و کاردانی بود را به همراه تعداد زیادی کتاب درسی نوین به هندیجان اعزام نماید. ایشان حقوق کارکنان و هزینه‌های جاری این دبستان دولتی را از بودجهٔ دولت تأمین نمود. بنابراین به پاس تلاش‌های سرهنگ مصطفی‌خان شوکت، مدرسهٔ زاهدی به مدرسهٔ دولتی «شوکت» که نُهمین مدرسهٔ دولتی تأسیس‌یافته در استان خوزستان بود تغییر نام یافت و از ۱۶ شهریورماه سال ۱۳۰۴ این دبستان دولتی فعالیت خود را رسماً آغاز نمود که تا سال ۱۳۱۰، کلاس‌های سه پایهٔ اول، دوم و سوم در آن دایر بود، از اوایل سال ۱۳۱۱ کلاس‌های چهارم و پنجم نیز به آن افزوده شد.

خدمتگزاران فرهنگی در دبستان شوکت

پس از تأسیس مدرسهٔ شوکت، احمد دبستانی که مدیر و معلم کاردان و کهنسال مدرسه بود نتوانست بیش از یک سال تحصیلی در هندیجان خدمت کند و به اهواز انتقال یافت. پس از ایشان افراد دیگری به آموزش دانش‌آموزان این دبستان پرداختند که جهت پاس‌داشت یاد و خاطرهٔ اولین خدمتگزاران فرهنگی این دبستان، نام آنها به یادگار در این کتاب عنوان می‌شود: