از آقامحمدخان تا فتحعلی‌شاه
با پایان زندیه و استقرار قاجارها، هندیجان وارد دوره‌ای شد که در آن اقتدار حکومت مرکزی و نفوذ خاندان‌های محلی هم‌زمان حضور داشتند. در متن اسکن‌شده، پس از مرگ آقامحمدخان، از رسیدن فتحعلی‌شاه به سلطنت و گماردن خویشاوندان و کارگزاران در نواحی گوناگون سخن می‌رود؛ بااین‌حال برخی نام‌ها و تاریخ‌های همین بخش در تصویر یا متن OCR آشفته‌اند و برای پرهیز از تبدیل خطای خوانش به واقعیت، جزئیات نامطمئن را قطعی نمی‌گیریم.
برای چارچوب زمانی، فتحعلی‌شاه را باید در بازهٔ ۱۲۱۲ تا ۱۲۵۰ قمری (۱۷۹۷ تا ۱۸۳۴ میلادی) قرار داد. در نتیجه، عددهای ناسازگارِ تیترهای اسکن را به‌عنوان تاریخ سلطنت بازنشر نمی‌کنیم.
شیخ‌ثامر و قلمرو کعبیان
بخش دیگری از اسکن، از قدرت‌گیری شیخ‌ثامر در میان کعبیان و از استقلال عمل حکومت‌های محلی در جنوب خوزستان می‌گوید. توصیف مرزها با نشانه‌های جغرافیایی—از ویس و خلف‌آباد تا زیدون، رود زهره، کارون و بهمن‌شیر—نشان می‌دهد که قلمرو نفوذ در روایت منبع، محدوده‌ای ثابت و هم‌معنا با مرزهای امروزی نبوده است.
این روایت را باید گزارشی از مناسبات سیاسی و محلی دانست، نه نقشهٔ مرزی دقیق. نام‌ها و حدود یادشده به همان متن تاریخی منسوب‌اند و برای بازسازی دقیق‌تر، ارجاع‌های کتابِ اصلی لازم است.
تاریخ را کنار رود بخوانیم
پیش‌درآمد / جغرافیای تاریخی
شناخت گذشتهٔ هندیجان با سرگذشت ریشهر، مهروبان و آسک پیوند دارد. دگرگونی ساحل و بستر رودخانه، مسیرهای دریایی، جنگ‌ها و بیماری‌ها در رونق یا افول بندرهای منطقه اثر گذاشته‌اند.
توصیف یک شهر در منابع گوناگون همیشه یکسان نیست؛ شهری که زمانی بندری بزرگ بوده، در نوشته‌ای متأخر ممکن است کوچک یا ویران توصیف شود. این روایت، دوره‌های تاریخی هر مکان را کنار هم می‌گذارد تا این دگرگونی‌ها روشن‌تر شوند.
روایت را با احتیاط بخوانیم
یادداشت منابع و مقابله
شش فصل پایانی بر پایهٔ اسکن‌های ارسالی تدوین شده‌اند. مشخصات کتاب‌شناختیِ متن تصویری در اختیار نبود؛ ازاین‌رو جزئیات محلی به‌عنوان روایت منبع عرضه شده‌اند، نه سند مستقل. رقم‌های جدول‌های ناخوانا و تاریخ‌های ناسازگار با گاه‌شماری معتبر حذف یا با احتیاط بیان شده‌اند. برای زمینهٔ تاریخیِ قانون سربازگیری، پوشش و جنگ جهانی دوم از منابع ایرانیکا نیز بهره گرفته‌ایم.