تعلیم و تربیت در هندیجان

تعلیم و تربیت در هندیجان

نظام آموزش سنّتی ایران در دورهٔ قاجار را می‌توان نظام مکتب‌خانه‌ای نامید. فلسفهٔ آموزش در این نظام بیشتر تربیت شاگردان و آموختن شرعیاتِ دینی و مذهبی بود. تا زمان ناصرالدین‌شاه، مدرسه به شیوهٔ امروزی وجود نداشت، شاهزادگان و امیرزادگان معلم سرخانه داشته و علم و دانش می‌آموختند و تنها مکتب‌خانه بود که عهده‌دار آموزش بود که آن نیز به تعدادی نبود که فرزندان طبقات پایین، سوادآموزی کنند و علمی را فرا گیرند.

محل برگزاری کلاسِ مکتب‌خانه، دکان یا اتاق بزرگی از یک خانه بود که از اصلی‌ترین اجزای به کار رفته در ساختار فیزیکی آن می‌توان به حصیر یا نمد کُهنه‌ای اشاره کرد که برای نشستن شاگردان بر روی زمین، زیر پای آنها پهن می‌شد. دستمزد تدریس در مکتب‌خانه‌ها توسط اولیای شاگردان پرداخت می‌شد و دولت نقشی در تعیین کیفی، کمّی و پرداخت آن نداشت.

مکتب‌داران معمولاً علاوه بر عوایِد شهریهٔ شاگردان، از راه عریضه‌نویسی و کاغذنویسی (نامه‌نگاری) نیز کسب درآمد می‌کردند. سنّ آغاز تحصیل برای کودکان، حدود پنج‌سالگی بود. پس از آموختن هِجا و اَبجَد (الفبای عربی)، روخوانی جزء آخر قرآن کریم (عم جزء) آغاز می‌شد و در همین حین در کنار آموزش قرائت قرآن، آموزش یک کتاب دیگر به زبان فارسی، که معمولاً «گلستان سعدی» بود نیز انجام می‌شد.

در مکتب‌خانه‌ها تفکیک و کلاس‌بندی وجود نداشت، تفاوت شاگردان فقط از لحاظ سن و کتاب مورد آموزششان، مشخص می‌شد. معمولاً روند آموزش تا هنگامی که کودک به سن ۸ سالگی می‌رسید، ادامه یافته و پس از آن به شاگردانِ پسر، نوشتن، حساب و شرعیات آموزش داده می‌شد.

در هندیجان نیز مانند دیگر نقاط کشور، در عصر قاجار، مکتب‌خانه‌ها و سپس در اوایل عصر پهلوی مدارس دولتی، به عنوان محلی برای آموزش کودکان، نقش بسزایی را ایفا می‌کردند. در این بخش به شرح مکتب‌خانه‌ها و اولین مدارس در هندیجان خواهیم پرداخت.