مکتب‌خانه در هندیجان

مکتب‌خانه در هندیجان

کهن‌ترین واحدهای آموزشی که از سالیان دور در روستاها و شهرها، سوادآموزی و تعلیم و تربیت کودکان را بر عهده داشتند، مکتب‌خانه‌ها بودند. این مکتب‌خانه‌ها بیشتر در مساجد و گاهی هم در خانه‌ها دایر می‌گردیدند و زیر نظر آموزگار مکتب‌خانه که به او «مُلا» می‌گفتند، اداره می‌شدند و بخش عمدهٔ آموزش آنها عبارت بود از قرائت و یادگیری قرآن کریم.

در دوران قاجار و پیش از آن، در هندیجان مدرسه‌ای وجود نداشت و هنگامی که کودکان به سنّ سوادآموزی می‌رسیدند، راهی مکتب‌خانه می‌شدند تا نزد مُلا به علم‌آموزی بپردازند و باسواد شوند. مردم هندیجان در سالیان ابتدایی تأسیس مکتب‌خانه‌ها، فقط فرزندان پسر خود را به مکتب‌خانه می‌فرستادند و دختران از رفتن به مکتب‌خانه و سوادآموزی منع می‌شدند. معمولاً مُلاهای هندیجان قرآن کریم را به دانش‌آموزان آموزش می‌دادند و به ندرت پیش می‌آمد که به آموزش کتاب‌های دیگری مانند «گلستان سعدی» و یا «شاهنامهٔ فردوسی» بپردازند. اولیاء دانش‌آموزان مُزدِ مُلا را با مقداری گندم و جو، یا تخم مرغ و نان، پرداخت می‌کردند. وسایلی که دانش‌آموزان همراه خود به مکتب‌خانه می‌بردند عبارت بود از: تخته، مرکّب و نی‌قلم. برای تهیهٔ تخته، تنهٔ درختان خشک را بریده و تکه‌ای از آن را صاف و صیقلی نموده و به عنوان تخته مورد استفاده قرار می‌دادند. نی‌قلم را که به شکل یک نی توخالی بود، از میان هیزم‌هایی که سیلاب رودخانه به ساحل می‌آورد و در اصطلاح محلی به آن «شُل‌اُویی» می‌گفتند جدا کرده و برای نوشتن از آن استفاده می‌کردند. برای نوشتن، علاوه بر نی‌قلم به مرکّب نیز نیاز بود که آن را از معجونی متشکل از جو و استخوانِ سوخته تهیه می‌کردند.

هرگاه یکی از محصّلین مکتب‌خانه دروس قرآن کریم را تمام می‌کرد و آموزش او از نظر مُلا، کامل تشخیص داده می‌شد، به مناسبت موفقیت او جشنی را به نام «ختم قرآن»، برگزار می‌کردند. جشن ختم قرآن با شور، شوق و شادی سایر محصّلین همراه بود. مُلا یک روز مانده به آخرین قسمت درس قرآن، موضوع فارغ‌التحصیلی در آن مقطع را به اطلاع اولیاء محصّل می‌رساند تا وسایل و مقدمات جشن، که شامل تهیهٔ سینی‌های شیرینی و قند و خوراکی بود را فراهم نماید. روز موعود که فرا می‌رسید، مُلا آخرین درس قرآن را به محصّل مورد نظر آموزش داده، او را به همراه خلیفه (نمایندهٔ کلاس) و چند نفر از دانش‌آموزان به خانهٔ وی می‌فرستاد. خلیفه از مکتب‌خانه تا منزلِ محصّل و بالعکس، اشعار صلوات‌نامه را می‌خواند و دانش‌آموزان همراه او نیز با فرستادن صلوات، پاسخ اشعار او را می‌دادند.